Het verhaal van de dijk
Wie langs de Schielands Hoge Zeedijk woont of wandelt, ziet vooral een groene dijk langs de Hollandsche IJssel. Een vertrouwd beeld. Maar achter die dijk schuilt een lang verhaal. Een verhaal van water, bodem en mensen die zich al eeuwen aanpassen aan hun omgeving.
Leven met water
Schielands Hoge Zeedijk is ontstaan om het land te beschermen tegen hoogwater vanuit de rivier. Door de eeuwen heen is hij stap voor stap opgehoogd en versterkt. Niet in een keer, maar laag voor laag. Elke generatie droeg op haar eigen manier bij aan de dijk zoals we die nu kennen. Daardoor vertelt de dijk niet alleen een technisch verhaal, maar ook een historisch verhaal over hoe mensen hier samenleven met water.
Wat bijzonder is, is dat de dijk grotendeels op dezelfde plek is blijven liggen. Het landschap eromheen veranderde wel. Dorpen groeiden, huizen kwamen dichter tegen de dijk aan te staan en sommige delen kregen juist meer ruimte en groen. Dat maakt de dijk vandaag de dag heel verschillend van plek tot plek. Op de ene locatie voelt hij als een rustige groene rand, op een andere plek als onderdeel van de straat of het dorp.
Gebouwd op veen en klei
De dijk ligt op een dikke ondergrond van veen en klei. Deze lagen zijn vijf tot vijftien meter dik en ontstonden na de laatste ijstijd, in het zogeheten Holoceen. Die zachte bodem is bepalend voor hoe de dijk werkt.
Doordat de rivierbodem van de Hollandsche IJssel niet doorsnijdt tot het diepe zand daaronder, kan rivierwater niet onder de dijk door stromen. Dat helpt om het land achter de dijk te beschermen tegen water dat van onderaf druk uitoefent. Een onzichtbare, maar belangrijke eigenschap van deze dijk.
Het ontstaan van de dijk
Rond het jaar 1100 groeit de behoefte om de landerijen langs de rivier beter te beschermen tegen stormvloeden. Dat markeert het begin van de Schielands Hoge Zeedijk. In de eeuwen daarna wordt de dijk steeds verder verhoogd. Niet in één keer, maar laag voor laag.
Vanaf ongeveer 1200 wordt langs de rivier vooral klei aangebracht. Klei is stevig en goed bestand tegen water. Door het gewicht van al die lagen zakt de ondergrond onder de dijk langzaam weg. De eerste opgebrachte klei ligt tegenwoordig zelfs enkele meters onder het maaiveld van de polder.
Leven onder de rivier
Terwijl de dijk door de eeuwen heen hoger werd, gebeurde achter de dijk juist het tegenovergestelde. Door bemaling, het actief wegpompen van water, kwam het land steeds lager te liggen. Het beschermde gebied ligt daardoor nu onder het waterpeil van de rivier.
Versterken door de tijd
Opvallend is dat de Schielands Hoge Zeedijk weinig doorbraken kent. Dat komt onder andere door de verzanding van de Maasmonding in het verleden, waardoor extreme waterstanden minder vaak voorkwamen.
Rond 1935 vonden de laatste grootschalige dijkversterkingen plaats, nog vóór de aanleg van de stormvloedkering in de Hollandsche IJssel. Op veel plekken werd de dijk aan de binnen- of buitenzijde verbreed met een berm. Deze bermen zijn vaak opgebouwd uit zand, met daarboven een beschermende laag klei. Latere versterkingen bouwden hier weer op voort.
Gebeurtenissen uit het verleden
Toch heeft ook deze dijk veel meegemaakt. In 1953 raakte de dijk op enkele plekken zwaar beschadigd. Ook bij eerdere stormvloeden, zoals in 1775, waren er bijna-doorbraken. En al in 1574 werd de dijk op meerdere plaatsen doorgestoken voor het Leidens Ontzet.
Deze gebeurtenissen hebben lokaal hun sporen nagelaten. Op sommige plekken liggen achter de dijk kleine, ronde plassen, zogeheten wielen. Ze ontstonden waar water bij een overstroming achter de dijk een gat uitsleet. Zulke wielen zijn nog te zien bij onder andere Moordrecht en Kortenoord.
Een dijk met een verhaal
Al die eeuwen van bouwen, versterken en herstellen hebben de Schielands Hoge Zeedijk gevormd tot wat hij nu is. Een dijk met lagen van klei en zand, maar ook met lagen van geschiedenis. Door dit verhaal te kennen, wordt duidelijk waarom de dijk is zoals hij is en waarom we hem blijven onderzoeken en verzorgen. Zo bouwen we verder op een dijk die al generaties lang het gebied beschermt. Door dit verhaal te kennen, wordt duidelijk waarom de dijk is zoals hij is en waarom we nu onderzoeken hoe we hem ook voor de toekomst veilig kunnen houden.